Notes — ShuleDirect

<strong>Ujasiriamali</strong>

Ujasiriamali

♿ Accessibility: | | | |

Ujasiriamali

Maana ya ujasiriamali

Ujasiriamali

Kwa mtazamo wa kiuchumi, ujasiriamali ni sehemu ya vizalisha mali katika nchi. Vizalishia mali vingine ni ardhi, nguvu kazi na mitaji. Ujasiriamali sio tukio la mara moja bali ni mchakato mrefu.

Ni mchakato wa kuweka pamoja mawazo na rasilimali (watu, fedha, vifaa nk) ili kuanzisha, kusimamia na kuendeleza biashara
Ni mchakato wa kuwa tayari kukabiliana na vihatarishi (risks) kwa uangalifu bila kuogopa
Ni mchakato wa kuelekea kutimiza ndoto za kujiajiri
Ni mchakato wa kutafuta, kuona na kuzitendea haki fursa bila kuogopa changamoto

Ujasiriamali:

Unahusu kutafuta na kuona fursa za uzalishaji mali
Huweza kufanywa na yeyote, popote, wakati wowote
Unahitaji; Udhubutu, Ubunifu, Kujituma na Kuwa tofauti

Mjasiriamali huleta pamoja vizalishia mali hivi na kusababisha uzalishaji, usambazaji na utumiaji wa bidhaa na huduma. Mjasiriamali hujiajiri na kuajiri wengine badala ya kuajiriwa. Mjasiriamali ni mtengeneza ajira sio mtafuta ajira.

Mjasiriamali

Ni moja kati ya vizalishia mali (factors of production) muhimu sana
Huwa tayari kwa mabadiliko na kunyumbuka wakati wowote
Huona fursa pale wengine wasipoona chochote
Huona fursa pale wengine wanapoona changamoto na vitisho: Tizama Video ya Mende kutoka Ngowi TV (www.ngowitv.co.tz): http://www.ngowitv.co.tz/mende-anapogeuka-kuwa-rasilimali
Huona na kuibua fursa katika matatizo na changamoto za watu na jamii kwa ujumla
Hutafuta rasilimali, kuziweka pamoja, kuanzisha biashara na kufanya vitu vitokee
Hukabiliana na viatarishi (risk taker)
Huwa na mtizamo wa mafanikio
Hujiamini
Huzingatia mipango na malengo
Huwa na ubunifu na utundu
Hakati tama
Anajituma
Ana nguvu kubwa ya mwili na akili (inatakiwa nguvu ya roho pia)
Ana fikiria chanya
Anapenda kuanzisha na kukamilisha mambo/biashara
Anaweka ratiba ya mambo muhimu ya kufanya kila siku, juma, mwezi etc

Mambo Muhimu Katika Ujasiriamali

Ni suala la kuamua kuanzisha na kukuza biashara yajo na kuwa mvumilivu
Ni juu ya kuwa na biashara yako mwenyewe, kujiajiri na kuajiri wengine
Yeyote anaweza kuwa mjasiriamali bila kujali umri, jinsia, rangi, elimu nk
Ni lazima mjasiriamali kupangilia mambo na sio kukurupuka
Ni vizuri kwa mjasiriamali kuwa na mitandao (mfano whatsapp groups)
Ni lazima kuwa na ndoto, maono na njozi kubwa kuhusu biashara
Ni lazima kuweka malengo na kuwa tayari kuanza

Umuhimu wa kuwa mjasiriamali

Kuna umuhimu mkubwa sana kwa watu wengi iwezekanavyo kuwa wajasiriamali. Sababu kuu ni pamoja na hali halisi ya soko la ajira

Soko la ajira rasmi ni finyu hivyo sio rahisi vijana kuajiriwa
Ujasiriamali (kujiajiri) ni jambo la lazima sio chaguo. Ni plan A sio plan B)
Vijana ni nguvu kazi muhimu na kubwa kwa taifa. Wakiachwa bila kuajiriwa au kujiajiri huweza kuwa bomu la muda na ni fursa iliyopotea
Vijana wana nguvu, ubunifu, utundu na udhubutu. Vyote hivi vinahitajika sana katika ujasiriamali. Wasipotumia sifa hizi kuwa wajasiriamali itakuwa ni fursa iliyopotea
Umuhimu na mvuto wa ujasiriamali umeongezeka sana katika miaka ya karibuni hasa baada ya mageuzi ya uchumi Tanzania katikati ya miaka ya 1960. Katika mazingira ya uchumi yaliyobadilika na kutambua, kuheshimu, kukumbatia na kuunga mkono juhudi mbalimbali za ujasiriamali, ni budi watu kutumia fursa ya mabadiliko haya kuwa wajasiriamali
Hali ya soko la ajira na ujasiriamali: Soko la ajira rasmi ni finyu. Ujasiriamali (kujiajiri): Jambo la lazima sio chaguo (Plan A not Plan B)

Mjasiriamali Mzuri

Sifa za Mjasiriamali Mzuri

Katika tasnia ya ujasiriamali lengo sio tuu kuwa mjasiriamali bali kuwa mjasiriamali mzuri, mahiri, wa mfano na mwenye mafanikio. Kusudi kufikia lengo hili, zipo sifa na tabia za msingi ambazo mjasiriamali anapaswa kuwa nazo. Hizi ni pamoja na hizi zifuatazo:

Msukumo kutoka ndani na sio kulazimishwa
Kuwa na maono na njozi kubwa kibiashara
Kuwa tayari kukamilisha na kuisho maono na njozi za biashara husika
Kuwa tayari kupambana na changamoto na vikwazo
Kuwa na hamu ya kukutana na kufanyia kazi vihatarishi (risk)
Kutoogopa kuanguka na kushindwa
Kujua kuwa ukubwa na ufaulu haupo katika kutokuanguka bali katika kuinuka kila mara tunapoanguka
Kuwa na mawazo mengi sana ya biashara
Kuwa mvumilivu
Kuwa na udhubutu na utayari wa kuanza na kukuza biashara
Kuwa tayari kuchukua majukumu
Kuwa na fikra chanya sio hasi
Kuwa tayari kufanya maamuzi hata kama ni magumu
Kufanya kazi kwa bidii maana ujasiriamali sio lelema
Kuwa tayari kuanzisha biashara mpya baada ya kukamilisha za awali
Kuweza kutumia rasilimali (hasa fedha) vizuri na kwa nidhamu ya hali ya juu
Morari wa kushinda
Hamu ya kujiajiri na kuajiri wengine
Kuwa mtengeza ajira na sio mtafuta ajira
Utayari wa kuwajibika kwa maamuzi ya biashara anayofanya
Kuona kuwa kila kitu kinawezekana kama kitafanywa sawasawa
Ni mtafuta na mwona fursa 7
Ni mbunifu, mtundu, hujitofautisha
Kuwa na hamu kubwa sana ya mafanikio
Hujiongoza na hasubiri kusukumwa

Jiulize Maswali Haya Kujua Kama Wewe ni Mjasiriamali Mzuri

Kama jibu ni ndiyo, unaweza kuwa mjasiriamali mzuri. Kama ni hapani, huenda wewe sio mjasiriamali mzuri. Uzuri ni kwamba unaweza kufanyia maboresho mapungufu yako na kuwa mjasiriamali mzuri. Jiulize

Unamaliza majukumu unayojipangia kila wakati?
Unajipa muda maalumu (deadline) wa kumaliza uliyojipangia?
Unaweka nguvo zote katika majukumu uliyonayo kwa wakati husika?
Unamaliza angalau jambo moja muhimu katika biashara yako kila siku?
Unatumia muda vizuri?
Unaweka vipaumbele na kuvifuata katika maisha na biashara yako?
Una uwezo wa kupambana na changamoto na kutatua matatizo au unayakimbia?
Una ubunifu, utundu, udhubutu, uvumilivu na utayari katika biashara?
Upo tayari kuomba msaada wa kitaalamu?
Unaweza kufanya zaidi ya jambo moja vizuri kwa wakati mmoja (multi-tasking)?
Hukatishwi tamaa?
Uko tayari kuendelea sio kwa sababu ni rahisi bali kwa sababu ni muhimu?

Fursa za Ujasiriamali

Neno fursa limekuwa kati ya maneno makuu katika tasnia ya biashara na uchumi kwa ujumla na mahususi katika mazungumzo ya kijasiriamali. Watanzania wanasisitizwa kutafuta na kuchangamkia fursa katika muktadha tofauti. Katika makala haya mitizamo mbalimbali kuhusu fursa inatolewa kwa lengo la kupanua mitizamo ya kawaida kwa wasomaji.

Tuelewe fursa kihistoria

Uchambuzi wa hali na wingi wa fursa Tanzania utakuwa na maana zaidi kama tutaelewa historia ya uchumi na biashara Tanzania. Fursa zinazoonekana katka miaka ya leo lazima zionekana kama matokeo ya mabadiliko makubwa sana ya kiitikadi ya kisiasa na kiuchumi duniani kiujumla na Tanzania kimahususi. Hali ya fursa za kijasiriamali Tanzania inaweza kugawanywa katika vipindi vikuu viwili. Hivi ni kati ya mwaka 1967 na miaka ya katikati ya 1980 na hadi mwanzoni mwa 1990. Kipindi cha pili ni kile cha kuanzia katikati ya miaka ya 1980 hadi miaka ya leo. Katika kipindi cha kwanza fursa za ujasiriamali na nafasi ya kuziweka katika vitendo na kuzitendea haki zilikuwa finyu. Hii ni kwa saabu ya mfumo wa Ujamaa ambao haukutoa nafasi kubwa sana kwa mambo ya ujasiriamali. Sekta binafsi haikuwa na nafasi kubwa katika uchumi kama tunavyoijua leo.

Katikati ya miaka ya 1980 mpalka sasa kumekuwepo fursa nyingi zaidi na nafasi na mazingira ya kisera, kisheria na kiudhibiti ya kutendea fursa hizi haki. Ni zama zinazokubali zaidi ujasiriamali na nafasi ya sekta binafsi katika uchumi. Mabadiliko makubwa ya kisiasa na kiuchumi yaliyoanza katikati ya miaka ya 1980 yaliwezesha yote haya kutokea. Historia hii ya fursa lazima ieleweke na kuheshimiwa vizuri.

Aina mbalimbali za fursa

Ni vizuri kutambua kuwa fursa zipo za aina mbalimbali. Hivyo wadau wa fursa lazima wajue wanazungumzia na kushughulikia fursa za aina ipi kimahususi. Zipo fursa kubwa na ndogo, fursa za muda mfupi, muda wa kati na muda mrefu na za moja kwa moja na zisizo za moja kwa moja. Kila aina ya fursa inapaswa kushughulikiwa kwa namna tofauti ili kupata matokeo yanayotazamiwa. Fursa za muda mfupi zikishughulikiwa kama vile zingekuwa za muda mrefu tunaweza kukosa matokeo yanayostahili. Kinyume chake pia ni kweli kwa fursa za muda mrefu kushughulikiwa kama za muda mfupi.

Fursa ziko wapi

Kimsingi fursa zinapaswa kuwa katika mawazo yetu. Mitizamo, maono na njozi za kiujasiriamali ndio hutofautisha anayeona na asiyeona fursa. Uwezo wa kuona, kujenga na kutekeleza wazo la biashara kutoka hutoka katika fikra. Uwezo wa kijasiriamali ndio hufanya fursa kuwepo na kuonekana. Hivyo fursa za kiujasiriamali lazima zitafutwe na kujengwa katika fikra na mawazo yetu. Hili likishatokea ndipo fursa zitaonekana na kutendewa haki nje ya mawazo na fikra zetu. Kimsingi fursa zipo pale penye maupungufu ya mahitaji uhitaji. Uwezo wa kubaini mapungufu haya na kuyatendea haki ndio ujasiriamali wa kutambua fursa.

Mifano ya vyanzo vya fursa

Vyanzo vya fursa vipo vingi. Ni bahati mbaya kuwa wengi hufikiri kuwa vyanzo hivi vya fursa ndio fursa zenyewe. Katika kila chanzo cha fursa kuna fursa nyingi kuliko macho ya wanaotizama chanzo husika. Fursa huonekana kutegemea na mtizamo, uzoefu, maono, elimu na utundu wa mtizamaji wa chanzo cha fursa. Wapo wanaoona fursa nyingi mbalimbali katika malengo endelevu ya dunia, katika dira ya maendeleo ya taifa, katika sera na mikakati, katika miradi mbalimbali, katika bajeti, katika hali ya sayansi na teknolojia, katika majanga, matukio na mambo mengine katika maisha ya kila siku. Kati ya fursa nzuri ya kuwa mjasiriamali ni pamoja na hali ya kukosa ajira inayopelekea ari kubwa ya kujiajiri, malipo na mafao duni yanayopelekea mtu kuanza biashara zake ili kukabiliana na ugumu wa maisha na kadhalika.

Nini cha kufanya

Kwa anayehitaji kutendea fursa haki, ni lazima kubaini vyanzo vya fursa mbalimbali. Ni lazima kufuata fursa badala ya kusubiri fursa zikufuate kwa sababu hazitafanya hivyo. Ni muhimu kutokubali kupitwa na fursa hivyo ni lazima kukaa tayari wakati wowote. Kuweza kuona na kutedea fursa haki inahitaji kuaa kimkakati wakati wowote. Ni lazima kuwa na udhubuti wa kujaribu bila kuogopa kuchekwa au kushindwa.

Tafiti zitaonyesha kuwa yule ambaye hajawahi kushindwa ni yule ambaye hajawahi kujaribu. Katika kuna na kutendea fursa haki ni lazima kuwa tofauti, kuwa mbunifu na mtundu na kufikiria tofauti na wengne. Inabidi kuwa wewe bila kujali wengine watasema nini. Ili kuhakikisha fursa hazipotei ni lazima kuanza kuzifanyia kazi fursa zilizopo mara moja bila kusubiri. Hata hivyo ni lazima kujiridhisha kwanza kabla ya kuishugulikia fursa husika.

Mambo ya kufahamu

Katika kutafuta na kutendea fursa haki kuna mambo mengi ya kufahamu. Haya ni pamoja na ukweli kuwa kutakuwepo kuanguka kwingi. Kuanguka sio mwisho wa kupata na kutendea fursa haki. Kutokuinuka baada ya kuanguka ndio utakaokuwa mwisho wa kupata na kutendea fursa haki. Hivyo ni muhimu kujua kuwa tutaanguka lakini ni muhimu zaidi kujua kuwa kila tuanpoanguka yatupasa kunuka tukiwa wakubwa, warefu na wenhye nguvu zaidi.

Ni lazima kujiinua kutoka katika maanguko yako kisha kuendelea mbele. Ukisubiri kuinuliwa unaweza kusubiri sana. Ukubwa wetu kama wajasiriamali watafuta fursa haupaswi kupimwa kwa kutokuanguaka bali kwa kuinuka kila tunapoanguka. Vivyo hivyo, ukubwa wa wanaopaswa kuwasaidia na kuwainua wajasiriamali wanaotafuta na kutendea fursa haki haupaswi kuwa katika kuwasukumiza na kuwadidimiza wajasiriamali hawa chini bali katika kuwainua katika safari yao ya kutafuta na kutendea fursa haki. katika kuwasukumiza na kuwadidimiza wajasiriamali hawa chini bali katika kuwainua katika safari yao ya kutafuta na kutendea fursa haki.

Katika kutafuta na kutendea fursa haki, ni muhimu kujua kuwa biashara yako inaweza kufa lakini kumbuka nahodha mzuri na makini hazami na meli yake. Usikubali kuzama na biashara yako. Ikizama wewe lazima utafute namna ya kuelea na kuanza tena upya. Utapata hasara lakini endelea baada ya kujifunza kutokana na maanguko na hasara zako na za wengine. Tizama na tafuta kinachowezekana katika kinachoonekana kutowezekana. Tizama kilichobaki na anza nacho badala ya kulalamikia kisichopo na kinachokasoro. Ni lazima kuwa na fikiria chanya sio hasi. Ni lazima kuvuka mstari na mpaka wa uzoefu na kufanya mambo mapya na mambo kwa namna mpya.

Msisitizo Kuhusu Fursa

Nini Cha Kufanya Kuhusu Fursa?

Fuata fursa usisubiri fursa zikufuate; Usikubali fursa zikupite
Kaa kimkakati uwe tayari muda wowote
Tambua na chambua fursa; Zitendee haki vizuri; Thubutu, jaribu
Kuwa tofauti, kuwa mbunifu; kuwa wewe/mwenyewe bila kujali watasema nini (Sting: Be yourself no matter what they say)
Anza mara moja usisubiri lakini jiridhishe kwanza;
Anguka na inuka; Jiinue kutoka katika maanguko yako kisha endeleambele, ukubwa haupaswi kupimwa kwa kutokuanguaka bali kwa kuinuka kila unapoanguka;
Biashara yako inaweza kufa lakini nahodha mzuri hazami na meli yake – usizame na biashara yako
Pata hasara na endelea lakini calculated risks na jifunze kutokana na maanguko na hasara
Tizama na tafuta kinachowezekana katika kinachoonekana kutowezekana
Tizama kilichobaki na anza nacho; Sio kisichopo na kinachokasoro: Fikiria chanya sio hasi
Kuwa jasiri
Thubutu
Vuka mstari/mpaka wa uzoefu
Jifunze kwa walijiojiajiri
Jifunze kwa walioanguka
Jifunze kwa waliofaulu

Kukazia Maarifa Kuhusu Mambo Makuu Kuhusu Fursa Tanzania

Zipo fursa za aina mbalimbali

Kubwa na ndogo
Za muda mfupi
Za muda wa kati
Za muda mrefu

Tuelewe fursa Tanzania kihistoria: Mabadiliko ya sera/itikadi Kipindi cha 1967 – mid 1980s:

Fursa zilikuwa finyu
Ujasiriamali haukuwa na nafasi kubwa

Katikati ya miaka ya 80 mpalka sasa fursa ni nyingi zaidi

Sekta binafsi, uchumi wa soko na ujasiriamali vinakubalika zaidi
Kuna ushirikishwaji wa sekta binafsi katika fursa (Mfano fursa katika bomba la mafuta kutoka Uganda hadi Tanzania).
Kuna nguvu na msukumo zaidi kutoka kwa wadau wa ujasiriamali

Mipango mbali mbali ya Biashara

Mpango wa Biashara

Ili kufanya vizuri katika ujasiriamali ni lazima kuwa na mpango wa biashara. Mpango wa biashara ni andiko kuhusu biashara unayopanga kufanya. Huitajiwa na wajasiriamali wote bila kujali ukubwa. Kwa bahati mbaya sana, wajasiriamali wengi hasa wadogo na hata wa kati hawana mpango biashara. Hii sio afya kiujasiriamali.

Kwanini Kuwa na Mpango wa Biashara

Kuna sababu mbalimbali za msingi za kuwa na mpango wa biashara. Hizi ni pamoja na zifuatazo.

Utakusaidia kufikiria
Vyomb vya fedha vitauhitaji
Wawekezaji ktk biashara yako watauhitaji iv) Husaidia kupata mawazo ya kuendeleza biashara

Nini Kiwekwe/kiandikwe Katika Mpango Mzuri wa Biashara

Mpango mzuri wa biashara unatakiwa kuwa na baadhi ya mambo ya msingi. Haya ni pamoja na yafuatayo:

i) Maelezo kuhusu kampuni

Wazo kuu la biashara - concept
Maelezo ya bidhaa na huduma husika
Wateja: Ni kina nani na wapo wapi
Mfumo wa usambazi wa bidhaa na huduma unazoshughulika nazo
Masuala ya mazingira: Biashara yako ni rafiki kwa mazingira kwa namna gani na kwa kiasi gani?
Timu ya manegimenti/utawala: Kina nani wapo katika utawala/menejimenti ya biashara husika? Wana sifa gani?
Sehemu biashahara ilipo: Nchi, mkoa, wilaya, kata, kijiji etc. Toa mawasiliano yako hasa simu na barua pepe

ii) Bidhaa na Huduma Husika

Elezea ufahamu wako wa kina wa bidhaa na huduma husika
Elezea kwa kina hatua zote za uzalishaji
Elezea kwa kina mahitaji ya bidhaa na huduma
Elexea kwa kina utofauti na ushindani wa biashara yako
Pambanua vikwazo/mahitaji ili kuingia sokoni
Elezea kwa kina gharama husika

iii) Hali ya Sekta

Ukubwa za sekra na ukomavu wake
Ushindani ukoje? Washindani wako ni kina nani na wanashindana nawe kwa lipi? Je ni bei, ubora, mitandao, huduma bora, ukubwa na ukongwe sokoni?
Ukuaji: Seka inakua kwa kasi gani kwa mwaka
Mabadiliko: Mabadiliko gani makubwa yametokea katika sekta?
Hali ya kifedha : Je ni sekta yenye fedha nyingi au kidogo?
Teknologia: Teknolojia gani inatumika na kwa sasa teknojia ya hali ya juu zaidi ni ipi?
Sera, sheria na udhibiti wa serikali

iv) Uchambuzi wa Soko

Ainisha soko lako

Kidemografia
Kijiografia
Utaratibu wa manunuzi
Tabia za manunuzi – consumer behaviour

Soko mahususi: Market niche

Masuala ya bei

v) Ushindani

Elezea ushindani ulivyo
Unatarajia kumili soko asilimia ngapi
Kuna vikwazo/mahitaji gani kuingia sokoni
Kuna fursa gani kungia sokoni

vi) Masuala ya Usimamizi

Masuala ya msingi kuhusu waanzilish wa biashara: Elimu, uzoefu, taarifa binafsi nk
Filosofia ya kampuni/waanzilishi
Mfumo wa kisheria wa kampuni
Mfumo wa uongozi

vii) Mipango ya Fedha

Mtaji unaohitajika: Aina, kiasi na kwa ajili gani
Maoteo ya mtiririko wa fedha: Cash flow projection
Faina inayotegemwea
Hasara inayotegemewa
Hasara kuwa sawa na faida: Break even
Muda wa uwekezaji kujilipa§ Vyanzo vya mtaji

viii) Mipango ya Ukuaji

Malengo ya muda mrefu
Kujipanua zaidi§ Kuongeza umiliki wa soko
Alama/malengo muhumu ya kufikia
Kuwa kampuni ya umma/soko la hisa
Kuuza kampuni/biashara/nembo§ Kununua wengine
Kuungana na wengine§ Kufunga biashara

Vyanzo mbalimbali vya Fedha

Mitaji: Vyanzo vya Fedha

Biashara katika ujumla wake na wajasiriamali kimahususi huitajo fedha katika hayua mbalimbali za kuanzisha, kundeleza na kukuza biashara. Fedha huitajika kwa shughuli mbalimbali kibiashara na kijasiriamali. Hizi ni pamoja na:

Kununua, kujenga au kukodisha sehemu ya kufanyia biashara/ujasiriamali
Kununua au kukosisha vitendea kazi kama vile mashine na vyombo mbalibali kutegemeana na aina ya biashara
Kulipa wafanyakazi
Kulipa nishati kama umeme na maji
Kwa ajili ya usalama/ulizi
Kwa ajili ya usafi
Kujitangaza
Kulipia kodi, leseni na vibali mbalimbali

Vyanzo Vya Fedha/Mitaji

Kwa kawaida fedha za kuanzisha, kuendesha na kukuza biashara/ujasiriamali hutoka katoka vyanzo mbalimbali. Hivi ni pamoja na vifuatavyo

i) Vyombo vya fedha

Hivi ni pamoja na mabenki na vyombo vya fedha visivyo mabenki. Katika mabenki ni vizuri kujua kuwa kuna benki za biashara na benki za maendeleo. Benki za biashara hutoa mikopo ya muda mfupi na yenye riba kubwa zaidi kuliko benki za maendeleo

ii) Akiba binafsi

Wajasiriamali huweza kuwekeza sehemu ya akiba zao au akiba yote katika biashara

iii) Fedha kutoka kwa watu mbalimbali tandaoni yaani Crowdfunding

iv) Ndugu, jamaa na marafiki

Mjasiriamali huweza kupata mtaji kutoka kwa ndugu, jamaa na marafiki. Huweza kuwa mkopo au zawadi

v) Kuwekeza Faida Katika Biashara

Hiki ni chanzo cha fedha kwa wajasriamali ambao tayari wanafanya biashara
Sehemu ya faida huwekezwa katika biashara badala ya kuitumia kwa njia nyinginezo kama starehe na matumizi mengine yasiyo ya kibiashara
Faida katika biashara iliyopo na inayoendelea huweza kutumika kuwekeza katika biashara mpya kama mtaji wa kuanzia
Ni muhimu sana kuwa na nidhamu ya matumizi ya fedha ili chanzo hiki kiweze kuwa mojawapo ya vyanzo vizuri vya mtaji

vi) Mitaji Kutoka Masoko ya Hisa

Hiki ni chanzo kinachotumika zaidi na kampuni kubwa kuliko ndogo
Mitaji hupatikana kutoka katika soko la hisa kama lile la Dar Es Salaam
Kampuni huandaa andiko la kina kuhusu biashara inayofanya ikionyesha mali, madeni, mauzo, faida, hasara, wamiliki nk. Lengo ni kuwa na uwazi kusudi watakaotaka kununua hisa wawe na taarifa nzuri na za kina kabla ya kufanya maamuzi
Kampuni inapouza hisa inapunguza umiliki wake lakini inapata fedha za kuwekeza
Soko la mitaji la Dar Es Salaam lina dirisha maalumu kwa kampuni ndogo na za kati kuuza hisa zake

vii) Ruzuku Kutoka Vyanzo Mbalimbali

Ruzuku sio mkopo hivyo hairejeshwi
Ruzuku hutolewa na taasisi mbalimbali
Kwa kawaida watoa ruzuku hukaribisha maombi ya ruzuku kupitia maandiko ya kiushindani
Wanaoshinda hupata ruzuku ambayo husaidia katika uwekezaki na ukuzaji wa biashara

Mambo ya Kufikiria Kabla ya Kukopa Fedha Kwaajili ya Mtaji

Kuna mambo kadhaa ya msingi yanayopaswa juzingatiwa na mjasiriamali kabla ya kukopa fedha kwa ajili ya mtaji. Mambo haya ni pamoja na yafuatayo.

Kopa kiasi unachohitaji sio kiasi ambacho mkopeshaji anataka kukukopesha.
Epuka kuchukua mkopo usiohitaji
Epuka kuchukua mkopo wenye mitego na masharti usiyoyaweza
Epuka mikopo yenye gharama zilizojificha. Uliza na kubaliana na mkopeshaji kuhusu garama ZOTE ikiwemo zile za kiutawala na kupitia mkopo wako
Jua masharti yote ya mkopo na jiulize kama unayamudu na kama huyamudu maana yake ni nini. Masharti haya ni pamoja na haya:

i) Mali za kuweka rehani

Mali gani itatakiwa? Inayohamishika au/na isiyohamishika?
Hizi mali unazo? Uko tayari ‘kuzipoteza’ kama ukishindwa kulipa deni?

ii) Riba

Riba ni asilimia ngapi ya mkopo?
Biashara yako inalipa kiasi cha kuweza kumudu riba hii? Lazima faida yako iwe kubwa kuliko riba
Inatozwa kwa kipindi gani? (Siku, juma, mwezi, mwaka)?
Wakopeshaji wengine wanatoza riba kiasi gani?
Kwa nini hukopi kwenye vyanzo vyenye riba ndogo zaidi?

iii) Udhamini/mdhamini

Utahitajika kuwa na mdhamini?
Kama unahitaji mdhamini, je unaye na ni nani? (Ndugu, jamaa, marafiki, mwajiri, serikali za mitaa nk?)

iv) Muda wa malipo/marejesho

Utatumia muda gani tangu kukopa uwe umemaliza marejesho?

v) Ratiba ya malipo/marejesho

Marejesho yatafanywa kila baada ya muda gani?
Yatafanyika kila tarehe ngapi?

vi) Kiasi cha malipo/marejesho

Kila unapolipa mkopo utalipa kiasi gani?
Mapato ya biashara yako yanatosha kutoa kiasi hiki cha marejesho bila kuathiri biashara?

vii) Adhabu ukishindwa kutimiza masharti

Uliza nini kitatokea kama utashindwa kufanya marejesho kwa muda na kiasi kinachotakiwa?
Uko tayari kulipa adhabu hii?

Uchambuzi wa Miradi/Biashara

Kabla ya kufanya mazoezi ya kuwekeza katika shughuli yeyote ya kiujasiriamlai ni lazima kufanya uchambuzi yakinifu na wa kina. Lengo ni kujiridhisha kuwa biashara tunayotaka kufanya ni sahihi na italipa. Hujaribu kupunguza uwezekano wa biashara kutofanikiwa; huakikisha kuwa mambo yote ya msingi yamezingatiwa kabla ya kuwekeza. Ni muhimu kufanya uchambuzi wa kina kuhusu mambo yafuatayo:

i) Uwezekano kitaalumu

Kwa utaalamu na teknolojia iliyopo, inawezekana kutekeleza biashara unayofikiria?
Kama huna hiyo teknolojia inayotakiwa, je inapatikana wapi, kwa gharama gani na masharti yapi?

ii) Uchambuzi wa kijamii

Biashara yako inakubaika katika jamii?
Biashara yako inalenga kutoa mchango gani katika jamii?

iii) Uchambuzi wa kifedha na biashara

Garama zote za mradi/biashara ni kiasi gani?
Mtaji unaotakiwa ni wa aina gani?

Fedha
Bidhaa
Vifaa
Jamii – mtaji jamii (social capital)

Je mtaji kiasi gani unahitajika na kwa wakati gani?
Mtaji utatoka wapi?
Wewe unachangia kiai ani cha mtaji
Ni yapi masharti ya kupata mtaji husika?
Mradi utaanza kutengeneza fedha lini?
Kabla hujaanza kutengezena fedha/faida utagaramia vipi mradi?
Lini utaanza kutengeneza faida?

iv) Uchambuzi wa mazingira

Biashara yako ni rafiki kwa mazingira?

Biashara itachafua vipi mazingira? (Wanyama na mimea ardhini, majini na katika hewa?)

Biashara itaungwa mkono na wana mazingira?
Kama utachafua mazingira, garama za kuyasafisha ni ya nani na ni kaisi gani?

v) Uchambuzi wa masoko

Fikiria masoko/uhitaji wa unachotaka kuwekeza
Soko la bidhaa na huduma zako ni lipi?
Soko lipo wapi na lina ukubwa gani?
Soko linakua, limesimama au linapungua kwa kiasi gani kwa mwaka?
Soko ni komavu au change?
Yapi ni masharti na kanuni za kuingia sokoni?
Ni soko la muda au la kudumu?
Hali ya ushindani soko ipoje? (Soko hodhi? Soko shindani?)

vi) Uchambuzi wa ushindani

Hali ya ushindani ikoje : Hodhi au ushindani?
Washindani wako ni kina nani?
Washindani wanashindana na wewe kwa jambo gani? Bei? Huduma nzuri? Uharaka wa kumfikia mteja? Ukubwa? Ujuzi?
Utafanya nini kuendana/kupambana na kila mshindani wako?
Wewe unataka kuwashinda washindani wako kwa lipi: Bei?; Ubora wa bidhaa/huduma? ; Uzoefu? Technolojia? etc

vii) Uchambuzi wa kisheria

Unachotaka kufanya kinakubalika kisheria?
Ni yapi matakwa ya kisheria katika kila jambo unalopanga kufanya?
Mikataba gani itahitajika?

Namna ya Ujengaji Uwezo kwa Wajasiriamali

Ujengaji Uwezo kwa Wajasiriamali

Masuala Mengine Muhimu katika Ujasiriamali

Listening to this topic

<strong>Ujasiriamali</strong>

Ujasiriamali

<strong>Ujasiriamali</strong> Extracurricular Subjects Topics

ShuleDirect